تصورِ مال و دولت اور نبویﷺ منہج تزکیہ نفوس

##plugins.themes.academic_pro.article.main##

Nasara Akbar

Abstract

From the economic point of view Seerah of the Prophet PBUH emphasise the importance of Islamic teachings. The system of equanimity found in the biography of the Prophet Muhammad (PBUH), is a combination of moral ethics and social economic balance. The Islamic economic system is based on the concept of the Allah’s property. According to the Quran, so man is the caliph of Allah. As wealth is one of the testful things therefore, rules and regulations are determined for us. Islam neither denies the individual property nor infinite. The Seerah provides such principles in this regard which covers all requirements regarding the correction of these aspects because when greed, malice, selfishness, and self-interest prevail over human behaviour the element of spending and benefiting from the letter of collective interest disappears this not only creates a tendency towards riches but also creates an attitude of self interest in all aspects of life. But on the negative sides of these properties, Islam does not claim the right of the private sector without participation, but the demands that the other members of the society participate in it. The Prophet (PBUH) gave humanity a useful distinguished and just concept of property.

##plugins.themes.academic_pro.article.details##

How to Cite
Akbar, N. (2022). تصورِ مال و دولت اور نبویﷺ منہج تزکیہ نفوس. Al Qalam, 27(1), 213-231. https://doi.org/10.51506/al qalam.v27i1.1577

References

۔ المومنون، ۲۳: ۷۸۔۸۹
۔ الواقعہ، ۵۶، ۶۳۔۷۲
۔ الحدید، ۵۷: ۷
۔ الحدید، ۵۷: ۱۰
۔ الانعام، ۶: ۱۶۵
۔ مسلم، ابو الحسین مسلم بن الحجاج، الجامع الصحیح، کتاب الزکاۃ، باب بیان أن الیدالعلیا خیر من الید السفلی، داراحیاء التراث العربی، بیروت، س۔ن، ۲/ ۷۱۸، رقم الحدیث ۱۰۳۶؛ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب الزہد، دار احیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، س۔ن، ۴/۵۷۳، رقم الحدیث ۲۳۴۳
۔ الاعراف، ۷: ۱۰
۔ مسلم، ابو الحسین مسلم بن الحجاج، الجامع الصحیح، کتاب الأشربۃ، باب فضیلۃ المواساۃ فی الطعام القلیل، ۳/ ۱۶۳۰، رقم الحدیث ۱۷۲۸
۔ ابو داؤد، سلیمان بن اشعث، السنن، کتاب الخراج والا مارۃ والفی، باب فی أخذالجزیۃ، دارالفکر، بیروت، لبنان، ۱۹۹۴ء، ۳/۱۷۸،
رقم الحدیث ۳۰۷۳
۔ ابن ماجہ، ابو عبد اﷲ محمد بن یزید، السنن، کتاب البیوع، باب التجارات، دارلفکر، بیروت، لبنان، س۔ن، ۲/ ۲۴۹، رقم الحدیث ۲۹۹
۔ العنکبوت، ۲۹: ۱۷
۔ المزمل، ۷۳: ۲۰
۔ النساء، ۴: ۳۲
۔ دیلمی، الفردوس بما ثورالخطاب، باب لام ألف، دارالکتاب العربی، بیروت، لبنان، ۱۹۸۷ء، ۵/ ۳۵، رقم الحدیث ۲۳۸۰
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب البیوع عن رسول اللہﷺ، باب ما جاء فی التجارہ، ۳/ ۵۱۵، رقم الحدیث ۱۲۱۰
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب قیامت کا بیان، باب حساب وقصاص کے متعلق بیان، ۲/ ۲۹۸، رقم الحدیث ۳۰۵
۔ ابو داؤد، سلیمان بن اشعث، السنن، کتاب الزکاۃ، باب فی حقوق المال، ۲/۱۲۴، رقم الحدیث ۱۶۵۷
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب فتنوں کا بیان، باب جان و مال کی حرمت کے بارے میں، ۲/۵۴، رقم الحدیث ۳۱
۔ الخطیب التبریزی، مشکوٰۃ المصابیح، کتاب البیوع، باب احیاء الموات والشرب، دارالکتب السلفیہ، لاہور، ۲۰۰۵ء، ۲/۶۴، رقم الحدیث ۲۸۷۰
۔ الذریات، ۵۱: ۱۹
۔ ابو داؤد، سلیمان بن اشعث، السنن، کتاب الخراج والامارۃ والفیء، باب فی اقطاع الأرضین، ۳/۱۷۴، رقم الحدیث ۳۰۶۴
۔ اٰلِ عمران، ۳: ۱۶۴
۔ الجمعۃ، ۶۲: ۲
۔ امام فخر الدین رازی، التفسیر الکبیر، ۳۲/ ۱۴۳، مکتبہ الاعلام الاسلامیہ، ایران ، س۔ن، بحوالہ شبیر احمد منصوری، تزکیہ نفس کا نبوی منہاج، ص ۴۴، القلم، ۳ /۳، ۱۹۹۶ء
۔ احمد مصطفیٰ المراغی، تفسیر المراعی، الجزء الاول، ۲۱۷، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۹۸۵ بحوالہ شبیر احمد منصوری، تزکیہ نفس کا نبوی منہاج، ص ۴۴، القلم، ۳ /۳، ۱۹۹۶ء
۔ مودودی، سید ابو الاعلیٰ، مولانا، تفہیم القرآن، ۱/ ۱۱۲، ادارہ ترجمان القرآن لاہور، ۱۹۹۴ء بحوالہ شبیر احمد منصوری، تزکیہ نفس کا نبوی منہاج، ص ۴۵، القلم، ۳ /۳، ۱۹۹۶ء
۔ ندوی، سید سلیمان، سیرت النبیﷺ، مجلس نشریات اسلام، کراچی، ۱۹۸۲ء، ۶/ ۱۰
۔ امین احسن اصلاحی، تزکیہ نفس، ملک سنز تاجران کتب خانہ، فیصل آباد، س۔ن، ص ۱۹۔۲۰ بحوالہ شبیر احمد منصوری، تزکیہ نفس کا نبوی منہاج، ص ۴۶، القلم، ۳ /۳، ۱۹۹۶ء
۔ ملک شیر محمد خان اعوان، عظمت مصطفیٰﷺ، صفہ پبلی کیشنز، لاہور، س۔ن، ص ۷۵
۔ شیخ عمر فاروق، سیدنا محمد رسول اللہﷺ، بیت السلام پرنٹنگ پریس ، لاہور، ۲۰۱۰ء، ۱/ ۴۱۔۴۳
۔ البقرہ، ۲: ۲۸۴
۔ البقرہ، ۲: ۱۰۷
۔ سید جلال الدین عمری، تزکیہ۔ قرآن کی ایک اصطلاح، حصہ (۲)، ص ۳۷۷، تحقیقات اسلامی، ۲۶/ ۴، اکتوبر دسمبر ۲۰۰۷ء
۔ نسائی، ابو عبد الرحمٰن احمد بن شعیب، السنن، کتاب الاستعاذہ، باب الاستعاذۃ من العجز، ۸/ ۲۶۱، رقم الحدیث ۵۴۶۰
۔ عبد المصطفیٰ اعظمی، میراث مصطفیٰﷺ، مکتبہ المدینۃ، باب المدینۃ، کراچی، ستمبر ۲۰۰۸، ص ۶۱۸
۔ البقرہ، ۲: ۲۵۴
۔ البقرہ، ۲: ۲۶۱
۔ مسلم، ابو الحسین مسلم بن الحجاج، الجامع الصحیح، کتاب الزکاۃ، باب الحث علی النفقۃ وتبشیر المنفق یا لخلف، ۲/ ۶۹۱، رقم الحدیث ۹۹۳
۔ التوبہ، ۹ : ۱۰۳
۔ اللیل، ۹۲: ۱۷۔۲۱
۔ البقرہ، ۲: ۲۱۵
۔ احمد بن حنبل، المسند، المکتب الاسلامی للطباعۃ والنشر، بیروت۔لبنان، ۱۹۸۷ء، ۵/ ۱۷۹، رقم الحدیث ۲۱۵۹۲
۔ بخاری، ابو عبد اللہ محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، کتاب الزکاۃ، اللہ کا قول جس نے دیا اور اللہ سے ڈرا، ۱/ ۱۲۴۵، رقم الحدیث ۱۳۵۶
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب الزہد، باب ماجاء أن فقراء المھاجرین یدخلون الجنۃ قبل اغنیا ئھم، ۴/ ۵۷۷،
رقم الحدیث ۲۳۵۲؛ بیہقی، شعب الایمان، ۲/ ۱۶۷، رقم الحدیث ۱۴۵۳
۔ سید سلیمان ندوی، خطبات مدارس، محمد سعید اینڈ سنز، کراچی، س۔ن، ص ۱۰۹۔۱۱۰ بحوالہ تاج الدین، ڈاکٹر، مثالی معاشرے کی راہ میں حائل رکاوٹیں سیرت طیبہ کی روشنی میں ان کا تدارک، ص ۵۳
۔ محمد اکرم رضا، پروفیسر، اک عرب نے آدمی کا بول بالا کر دیا، ص ۵۸، السیرۃ عالمی، ۸/ ۸، ۲۰۰۲ء
۔ بخاری، ابو عبد اللہ محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، کتاب الأدب، باب حسن الخلق والسخا، وما یکرہ من البخل، ۷/ ۴۴۷، رقم الحدیث ۶۰۳۳
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب گواہیوں کا بیان، باب نیک اعمال میں جلدی کرنا، ۲/ ۱۹۷، رقم الحدیث ۱۸۷
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب الجہاد، باب فقراء اور مساکین سے دعائے خیر کروانا، ۱/ ۱۷۱۲، رقم الحدیث ۱۷۵۴
۔ بخاری، ابو عبد اللہ محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، کتاب الرقاق، باب فلھذا غنی النفس وقال اللہ تعالیٰ یحسبون أن مانمدھم بہ من مال وبنین، ۵/ ۲۳۶۸، رقم الحدیث ۶۰۸۱
۔ مسلم، ابو الحسین مسلم بن الحجاج، الجامع الصحیح، کتاب الزکاۃ، باب فضل التعفف والصبر، ۳/ ۷۱، رقم الحدیث ۲۴۲۶
۔ شیخ محمد عمر،سیدنا محمد رسول اللہﷺ، ۱/ ۴۴۱
۔ محمد عبد الحکیم شرف قادری، مقالات سیرت طیبہ، مکتبہ قادریہ لاہور، ستمبر ۱۹۹۳ء، ص ۳۰
۔ ابن ماجہ، ابو عبد اﷲ محمد بن یزید، السنن، کتاب الفتن، باب مال کا فتنہ، ۳/ ۶۸۶، رقم الحدیث ۸۷۸
۔ نعیم صدیقی، محسن انسانیت ﷺ، الفیصل ناشران و تاجران کتب، لاہور، ۲۰۱۴ء، ص ۵۷
۔ طالب ہاشمی، حسنت جمیع خصالہ، زاہد بشیر پرنٹرز، لاہور، طبع اول، جون ۱۹۹۷ء، ص ۳۴۰۔۳۴۱
۔ ابن ماجہ، ابو عبد اﷲ محمد بن یزید، السنن، کتاب فتنوں کا بیان، باب مال کا فتنہ، ۳/ ۶۸۴، رقم الحدیث ۸۷۶
۔ مسلم، ابو الحسین مسلم بن الحجاج، الجامع الصحیح، کتاب الزکاۃ، باب لو أن لابن آدم وادمین لا بتہ فی ثالثا، ۳/ ۶۷، رقم الحدیث ۲۴۱۵
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب گواہیوں کا بیان، باب حق کے ساتھ مال لینے کے متعلق، ۲/ ۲۵۵، رقم الحدیث ۲۵۶
۔ محمد اشرف خان، رسو ل اللہﷺ کے عہد کا اقتصادیی و معاشی نظام، نقوش، جلد ۴، شمارہ ۱۳، ۱۹۸۳ء، ص ۷۳۰۔۷۳۳
۔ بخاری، ابو عبد اللہ محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، کتاب الوصایا، باب اذا تصدق أو أوقف بعض مالہ أوبعض رقیقہ أو دوابہ فھو جائز، ۳/۱۰۱۳، رقم الحدیث ۲۶۰۶
۔ بخاری، ابو عبد اللہ محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، کتاب النفقات، باب حبس نفقۃ الرجل قوت سنۃ علی أھھلہ وکیف نفقات العیال، ۵/۲۰۴۸، رقم الحدیث ۵۰۴۲
۔ التوبہ، ۹: ۳۴
۔ الحشر، ۵۹َ: ۷
۔ ترمذی، ابو عیسیٰ محمد بن عیسیٰ، جامع ترمذی، کتاب الزھد عن رسول اللہﷺ، باب منہ، ۴/ ۵۷۳، رقم الحدیث ۲۳۴۳
۔ ابو داؤد، سلیمان بن اشعث، السنن، کتاب اللباس، باب فی الخلقان فی غسل الثوب، ۴/۱۵۱، رقم الحدیث ۴۰۶۳
۔ الزخرف، ۴۳: ۳۲
۔ طاہر القادری، ڈاکٹر، سیرۃ الرسول ﷺ کی اقتصادی اہمیت، ص ۴۳